Grodzisko
Start >
Stowarzyszenie
„Genius Loci”
Historia
i kultura
Obszar dawnych Kochłowic
Informator podręczny
Pozostałe
Średniowieczny gródek stożkowy
w Kochłowicach
Historia
i kultura
Poszczególne
miejscowości
Genius Loci a gródek
Miejsca warte zwiedzenia
Ratujmy najstarszy zabytek Rudy Śląskiej 
Projekt
"Kochlowski gródek"
Status
społecznego opiekuna zabytku
Stowarzyszenie Genius Loci - Duch Miejsca w Rudzie Śląskiej
(nadany przez Prezydenta Miasta Ruda Śląska 21 kwietnia 2009 r.)
Położenie
Gródek zlokalizowany jest w widłach dwóch potoków: Kochłówki (zw. też Potokiem
Bielszowickim) i cieku płynącego z północy od strony Bykowiny
w źródłach określanego jako Złoty Potok i Przykopa.
Stoi na północnym brzegu Kochłówki, ok. 50 m na północny-wschód od
miejsca, w którym ulica Pukowca przecina rzekę.
Budowla
Gródek posiada dobrze zachowaną fosę (od strony północnej), dziś suchą, choć dawniej
być może wypełnioną wodą. Sam kopiec składa się z dwóch części:
stożka właściwego, na którym wg dra Jacka Pierzaka znajdowała się drewniana wieża, oraz
podgrodzia. Obie części
są dobrze zachowane topograficznie, choć niczego poza wzniesieniem tam nie ma.
Jest to jeden z najlepiej zachowanych gródków stożkowych w dawnym woj.
katowickim.
Datacja
Archeolog Jacek Pierzak, autor jedynych dotąd gruntownych badań
terenowych, datuje ten obiekt na poł. XIII - poł XV w. Przypuszczenia te mają poparcie w źródłach archeologicznych i tylko jednym dokumencie, spisanym już po likwidacji grodziska.
Fot. Widok od południowego-zachodu z opisem poszczególnych części obiektu
(Przemysław Noparlik 2008)
Wygląd
Próba rekonstrukcji oparta jest na poszlakach. W najwyższym punkcie stożka stała drewniana wieża mieszkalna, której ściany obłożono gliną (prawdopodobnie z miejsca budowy). Odkopano też pozostałości palisady (ostrokołu) czyli umocnienia z powbijanych w ziemię pali. Co do pozostałych obiektów, można przypuszczać, że na podgrodziu usytuowano zabudowania gospodarcze. Przez
fosę przerzucona była drewniana kładka od strony północnej (od oczyszczalni ścieków).
Przeznaczenie
Tu dwie wersje: Jacek Pierzak podaje, że grodzisko było siedzibą rodu rycerskiego. Ludwik Musioł w swej kronice Kochłowic twierdzi, że gród był strażnicą celną na pograniczu z księstwem
raciborskim (granicą była pobliska rzeka Kłodnica, a nie Kochłówka!)
Dokładna lokalizacja
Od Bykowiny: Z ulicy Górnośląskiej na wysokości kościoła św. Barbary skręcamy na południe (w prawo jadąc od Wirku, w
lewo jadąc od Kochłowic). Samochód najlepiej zostawić pod kościołem. Następnie drogą gruntową
(ul. Pukowca) ok. 500 m idziemy na południe, aż dojdziemy do rzeki. Nie przekraczamy mostku! Następnie obracamy głowę w lewo i widzimy gródek...
Od Bykowiny II: Z ulicy Górnośląskiej na wysokości ulicy Poloczka skręcamy na południe (w prawo jadąc od Wirku, w
lewo jadąc od Kochłowic). Samochód najlepiej zostawić na parkingu osiedlowym przy ul.
Poloczka. Następnie wąską ścieżką idziemy na południe najpierw wzdłuż pola, później wzdłuż płotu oczyszczalni ścieków. Na samym końcu tegoż płotu jest grodzisko....
Od Kochłowic: Z rynku w Kochłowicach udajemy się na zachód ku Wirkowi. Na wysokości Restauracji Barbórka skręcamy w prawo w ul. Wirecką (droga asfaltowa między domkami). Dochodzimy do przejazdu kolejowego i przekraczamy go (dalej samochód już nie przejedzie). Następnie kierujemy się w lewo
wzdłuż torów, a zaraz potem w prawo (na północ). Schodzimy z tego wzniesienia wzdłuż
ogródków działkowych i dochodzimy do mostku przy gródku...
Od Kochłowic II: Z rynku w Kochłowicach kierujemy się na północ ulicą
Tunkla. Mijamy kościół św. Trójcy, dwa wiadukty kolejowe. Na wysokości boiska
K. S. Urania skręcamy w lewo (na zachód) w ulicę Barbary (na skrzyżowaniu stoi krzyż). Następnie tą ulicą do samego jej końca (gdy skończą się domy jeszcze jakieś 100 m aż zobaczymy bramę oczyszczalni). Tam najlepiej zostawić samochód. Następnie ścieżką w prawo i ciągle
wzdłuż płotu oczyszczalni....
Mapa. Lokalizacja grodziska w Kochłowicach i możliwości dojścia
(copyright by Genius Loci 2008)
Kalendarium
2
połowa XIII
Prawdopodobne założenie gródka obronnego nad Kochłówką.
Bibliografia: Jacek Pierzak, Średniowieczny gródek stożkowy w Rudzie Śląskiej – Kochłowicach [w:] Studia i materiały z dziejów Śląska, t. XVII, Katowice 1987, s.388-405.
1360
Dokument Mikołaja
księcia opawsko-raciborskiego, zatwierdzający Ottonowi Pileckiemu własność
wsi Bogucice, Jaźwica, Załęże i miasta Mysłowice. Odnotowano tu po
raz pierwszy określenie Kochlowa Lanka, identyfikowane ze wsią
Kochłowice. Brak informacji o gródku nad Kochłówką.
Bibliografia: Materiały do dziejów Wielkich Katowic (1299-1799), oprac. Ludwik Musioł, Katowice 1936, nr 2, s.35-38.
1369
Dokument Konrada
II księcia oleśnickiego dotyczący podziału Bytomia. Informacja o
lesie miejskim, leżącym naprzeciw Kochłowic („Burgwelden das
do leit kegen Kochelwicz”). Brak informacji o gródku nad Kochłówką.
Bibliografia: Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 6: Registrum St. Wenceslai: Urkunden vorzuglich zur Geschichte Oberschlesiens: nach einem Copialbuch Herzog Johanns von Oppeln und Ratibor in Auszugen mitgetheilt, Breslau 1865, s.191-193; Jan Drabina, Jerzy Horwat, Zdzisław Jedynak, Bytom średniowieczny. Przekazy źródłowe 1135-1492, Opole 1985, nr 144, s.142-145 (144).
1374
Dokument Przemysława
księcia cieszyńskiego sporządzony w Kochłowicach, dotyczący sołectwa
wsi Sądek. Miejsce jego wystawienia („Actum in Kochlowicz...”)
może pośrednio wskazywać, iż w Kochłowicach istniała wówczas
siedziba książęca.
Bibliografia: Monumenta Poloniae Vaticana, T. 8: Continet Acta Bonifacii Papae IX: Series Acta Pontificum Romanorum, Fasc. 1: 1389-1391, edidit Edmundus Długopolski, 1939-1946, s.53. Kodeks Dyplomatyczny Katedry Krakowskiej, t. II, wyd. F. Piekosiński, Kraków 1883, s.53.
1467
Chłop Paweł Liatawa z Kochłowic zakupił teren koło gródka od
Stanisława Rudzkiego. Zachowany fragment dokumentu („fortberczisko u
kopcza Kochlowskeho wedle stawu mlynskeho”) wskazuje, iż w II połowie
XV w. gródek już nie funkcjonował.
Bibliografia: Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 6: Registrum St. Wenceslai, nr 280, s.91-92. Drabina..., Bytom średniowieczny, Opole 1985, nr 270, s.231.
połowa
XV
Prawdopodobny
kres funkcjonowania gródka. Ślady archeologiczne wskazują iż został
spalony, choć nie wiadomo w jakich okolicznościach.
Bibliografia: J. Pierzak, Średniowieczny gródek stożkowy..., s.388-405.
połowa
XV - XIX
Okres funkcjonowania młyna wodnego na Kochłówce u podnóża
grodziska.
1928
Badania powierzchniowe Józefa Kostrzewskiego z Poznania
Bibliografia: Józef Kostrzewski, Nowe materiały do pradziejów Śląska, „Przegląd Archeologiczny”, t.4: 1928, s. 81-89.
1939
Informacja o gródku w pracy Romana Jakimowicza
Bibliografia: Roman Jakimowicz, Atlas grodzisk i zamczysk śląskich, z. 1, Kraków 1939, s.28-30, tabl. XXIII-XXV.
1965
Informacja o gródku w pracy Czesława Thullie
Bibliografia: Czesław Thullie, Zabytki architektoniczne ziemi śląskiej na tle rozwoju budownictwa w Polsce, Katowice 1965, s.16-17.
1980
Rozpoczęcie budowy oczyszczalni ścieków „Barbara” w sąsiedztwie
zabytku impulsem do zorganizowania badań archeologicznych.
1980
Pierwsze i
dotąd jedyne kompleksowe badania archeologiczne na terenie gródka,
efektem których było ustalenie właściwej chronologii obiektu.
Wykopaliska prowadził Jacek Pierzak (WKZ).
Bibliografia:
J. Pierzak, Średniowieczny gródek stożkowy..., s.388-405.
Sporządził: Przemysław Noparlik
Więcej na temat obiektu
Źródła archeologiczne
Izba
Muzealna im. Pelagii Kwapulińskiej w Rudzie Śląskiej -Kochłowicach
Gwoździe żelazne, nóż, fragmenty ceramiki
Muzeum
Miejskie im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej
Archiwalne
fotografie, fragmenty ceramiki, kafle piecowe, wyroby żelazne (podkowa,
gwoździe i inne) (ze zbiorów Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu)
Opracowania
dotyczące obiektu
Dworak
Jan S., Grodzisko kochłowickie [w:] tenże, Kochłowice
-materiały do dziejów miejscowości, 1974, mps., Biblioteka Śląska
Dział Zbiorów Specjalnych, sygn. R 1828 III, k.51-52.
Horwat
Jerzy, Kilka uwag o Kochłowicach [w:] „Rocznik Muzeum w
Gliwicach”, tom VI, 1990, Gliwice 1992, s.279-280.
Pierzak
Jacek, Średniowieczny gródek stożkowy w Rudzie Śląskiej – Kochłowicach
[w:] Studia i materiały z dziejów Śląska, t. XVII, Katowice
1987, s.388-405.
Noparlik
Przemysław, Budowa, funkcja i losy średniowiecznego gródka stożkowego
w Rudzie Śląskiej-Kochłowicach, „Rudzki Rocznik Muzealny”
2007, Ruda Śląska 2008, s. 91-106.
Czytaj
Noparlik
Przemysław, Kochłowicki gródek. Losy grodziska średniowiecznego
nad Kochłówką, „Rudzkie Sprawy”, Rok VII, nr 9 (58), listopad
2007, s.1.
Forum dotyczące
grodziska
Zobacz
Co się dzieje w Kochłowicach?
